×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true

ویژه های خبری

true
    امروز  چهارشنبه - ۲۷ دی - ۱۳۹۶  
true
true
علل مهاجرت بی رویه روستاییان به شهرها و راهکارهای جلوگیری از این روند

پدیده مهاجرت روستاییان از جمله عواملی است كه به دلیل عواملی از جمله نبود تعادل اقتصادی میان شهر و روستا، نبود امكانات مورد نیاز در روستاها به وجود می آید.

واقعیت امر این است كه مهاجرت علاوه بر ایجاد ناهماهنگی بین خدمات رسانی و امكانات موجود شهری، باعث افزایش مشكلاتی از قبیل بیكاری و حاشیه نشینی نیز می شود.

براساس شواهد و تحقیقات انجام شده اغلب حاشیه نشینان اطراف شهر ها را كسانی تشكیل می دهند كه از روستا به شهر مهاجرت می كنند.

به عقیده جامعه شناسان مهاجرت پدیده پیچیده ای است كه مطالعه آن نیاز به بررسی ویژگی های اجتماعی، فرهنگی، شخصیتی و روابط اجتماعی آن ها دارد.

تاثیرات نامطلوب بر روابط اجتماعی و اقتصادی

۱- یکی از عوامل موثر در ایجاد گرایش به مهاجرت بنیانهای اقتصادی است این بدان معناست که تنگناهای اقتصادی در بروز انگیزه وگرایش به مهاجرت موثرند.

۲- وجود شکاف فرهنگی،اجتماعی میان مناطق شهری وروستایی در ایجاد مهاجرت از روستا به شهر موثر است. ۳- بین ویژگیهای شخصی ومهاجرت از روستا به شهر رابطه وجوددارد.

۴-به نظر می رسد که بین ویژگیهای مکانی- فضایی مناطق روستایی ومیزان گرایش به مهاجرت روستایی رابطه معناداری وجود دارد.

عوامل موثر بر مهاجرت:

 1.عوامل مربوط به نيروي جاذبه شهرها : اين عوامل ممكن است اقتصادي اجتماعي يا فرهنگ و زرق و برق شهري باشد كه در وهله اول جوانان روستايي را به سوي خود جذب مي كند.

 2.عوامل مربوط به دافعه روستاها :

اين عوامل نيز مانند سدي در برابر جوان روستايي مي باشد؛ بيكاري، كمبود درآمد، نبود امكانات تفريحي و … همه در دفع جوان از روستا مؤثر است. و فرصتهاي مطلوب جهت دستيابي به آموزشهاي تخصصي و حرفه اي چون تحصيل در مراكز آموزشي را در برمي گيرد كه عمدتاً در شهرها متمركزند و پاره اي از عوامل فشار يا دفع نيز سبب جدايي جمعيت از روستاها و جذب آ ن ها به شهرها مي گردد عواملي چون:

  1. کاهش منابع مالي و عدم توجه به بخش كشاورزي
  2. مكانيزه شدن فعاليتهاي كشاورزي و ايجاد محدوديت هاي شغلي در بخش كشاورزي
  3. نبود بستر مناسب جهت رشد خلاقيت هاي فردي، رشد شخصيت، ازدواج و اشتغال
  4. بروز حوادث طبيعي مستمر چون سيل و خشكسالي ها
  5. وجود روابط ناعادلانه و تبعيض آميز از مهم ترين دلايلی است که مانع از ماندگاري جمعيت در مناطق روستايي محسوب مي شود .

عده اي ديگر مهاجرت را ارمغان فقر  در مناطق روستايي مي دانند . در اين خصوص مؤنث سازي و سالخورده سازي از پيامدهاي مهاجرت هاي روستا_ شهر است، اما شايد مهاجرت براي كسب زندگي مهمترين دليل براي مهاجرت هاي روستا _شهري است و پيش بيني مي شود همچنان ادامه داشته باشد.

فرضيه زرق و برق شهري معتقد به كشش جوانان روستايي در اثر تبليغات رسانه هاي گروهي و داستان هاي مهاجران پيشين نسبت به الگوهاي تفريحي و سبك زندگي شهري است و همچنين عوامل غيراقتصادي همچون دسترسي به خد مات آموزشي، درماني و زيربنايي، ترك هنجارهاي سنتي روستا و آزادي تحرك اجتماعي زرق و برق شهري در مهاجرتهاي روستا_شهري جوانان نقشی بارز دارد.به طور كلي مي توان پذيرفت كه در كنار عوامل عيني و اقتصادي، عوامل ذهني و اجتماعي  فرهنگي نيز در تصميم گيري فرد مهاجر تأثير دارد.از عوامل ديگر مي توان به رسانه ها اشاره كرد. رسانه بتدريج پيوند انسان با اشياء، زمان و مكان را قطع مي كنند و اين قطع خاطرات، هويت انسا نها را كمرنگ مي كند و باعث مي شود كه انسا نها قبل از آنكه به صورت فيزيكي مهاجرت كنند، فكري و ذهني مهاجرت كرده باشند.

انواع مهاجرت:

 مهاجرت از لحاظ زمان بدو بخش ذیل تقسیم می شود:

الف –  مهاجرت دایمی: این نوع مهاجرت برای همیشه است و برگشت مهاجرین به مکان اولی بسیار کم اتفاق می افتد.

ب – مهاجرت فصلی:  اکثر دهقانین جوان بخصوص ساکنین مجاور شهر ها در فصل های غیر زراعتی برای یافتن کار و اشتغال بخشی از سال را به شهر ها مهاجرت مینمایند و با دو باره شروع شدن کار و فعالیت زراعتی دو باره به مناطق اصلی شان بر میگردد.

مهاجرت از  لحاظ مکان نیز بدو بخش تقسیم می شود:

الف: مهاجرت خارجی، بین کشورها صورت می‌گیرد دو نوع است:

 1-مهاجرت اختیاری

 2 -مهاجرت اجباری 

ب –  مها جرت داخلی: مهاجرت داخلی جابه‌جایی بین نواحی داخلی یک کشور است، و خود سه نوع است:  

۱ – مهاجرت روستا به شهر                                                                                        

۲- مهاجرت شهر به روستا، 

۳- مهاجرت روزانه، مهاجرت فصلی.

 پیامدهای مهاجرت از روستا به شهر:

آثار و نتایج مهاجرت روستاییان به شهرها را می توان در سه زمینه مورد بررسی قرار داد:

 1- آثار مهاجرت نسبت به مبدا مهاجرت (روستاها)، :

-تقلیل جمعیت مبدا (روستاها)

-تخلیه نیروی کار فعال وکارکن ومستعد روستاها

-برهم زدن ترکیب جمعیت روستایی

 -دگرگونی قشربندی روستاها

-فروپاشی تدریجی کشاورزی روستایی

-رویکرد کشاورزی دهقانی به کشاورزی تجاری(کشت محصولات بازاری وصادراتی،)

-دگرگونی تدریجی چهره طبیعی روستاها

۲- آثار مهاجرت نسبت به مقصد مهاجرت (شهرها):

-دگرگونی قشربندی جمعیت شهری

-پرولتریزه شدن روستاییان(تبدیل روستایی به کارگر)وافزایش گروه درماندگان شهری

 -افزایش مشاغل کاذب مانند دستفروشان دورگرد

-پیدایش حاشیه نشینی در شهرهای بزرگ و عواقب ناشی ازآن

-عدم کفایت امکانات وخدمات شهری برای شهرنشینان

 -رشد بیمارگونه شهرهای مختلف و توسعه ناهماهنگ آنها به علت توزیع نامتوازن مهاجرتها جذب ونابودی تدریجی زمین های شهری وگرانی آنها

-دگرگونی قهری محیط طبیعی وآلودگی محیط زیست شهرها

۳- آثار مهاجرت نسبت به کل کشور:  

در جمع بندی نتایج مهاجرتهای روستایی در سطح کلان و در قلمرو کشور آنها را می توان به ترتیب زیر خلاصه کرد:

-عدم تعادل رشد جمعیتی در شهر و روستا و به هم خوردن تعادل اقتصادی وسیاسی و اجتماعی در سطح مملکت.

 – تغییر جدول اشتغال کشوری جلوگیری از سیاست گذاری برنامه ها به دلیل عدم امکان پیش بینی رشد جمعیت در شهر و روستا

-به تاخیر افتادن سرمایه گذاری در بخشهای فعالیت اقتصادی

 -کاهش تولید و افزایش مصرف و در نتیجه مصرفی شدن جامعه

-تشدید وابستگی غذایی کشور و ورود هرچه بیشتر مواد غذایی

 -حذف تدریجی فرهنگ بومی و پذیرش فرهنگ شهری جدید.

  میزان درآمد اراضی زیر کشت(زراعت،باغ) دامداری(تعداد دام)

 مصرف مواد غذایی استفاده از لوازم مصرفی با دوام

   مهمترین مولفه های مورد مطالعه در شناخت عوامل موثر بر ایجاد انگیزه برای مهاجرت  :

عوامل اقتصادی    

  تعاملات اجتماعی-فرهنگی  

عوامل ارزشی ونگرشی میزان ارتباط با همسایگان میزان ارتباط با خویشاوندان دوستان صمیمی ساکن درروستا دوستان وخویشاوندان ساکن در شهر تضاد با همسایگان تضادهای اجتماعی وفرهنگی چالشهای خانوادگی توزیع خدمات بعد فاصله تا نزدیکترین شهر،تحصیلات شغل مناسب موقعیت اجتماعی یافتن همسر مورد علاقه گذراندن مطلوب اوقات فراغت   کسب پول و کار

عوامل مکانی-فضایی                           

 

نتیجه گیری:

بیان یافته ها:

در این بررسی علت های مختلف مهاجرت روستا-شهر در چهار علت، اقتصادی، اجتماعی ، فرهنگی ، جمعیت شناسی و طبیعی- کشاورزی خلاصه شده است . از این علل، علت اقتصادی بیشترین فراوانی را از آن خود کرده که بیش از ۵۰ درصد علت های مهاجرت روستا- شهر را تبیین می کند. در بین عوامل اقتصادی، کمبود تسهیلات در روستا و بیکاری از بقیه مهم ترند. می توان گفت که با ارائه امکانات و تسهیلات مورد نیاز برای روستاها به خصوص با در نظر گرفتن انتظارات نسل جوان و ایجاد اشتغال در روستاها می توان از هجوم بی رویه این مهاجران به شهرها جلوگیر کرد. عوامل اجتماعی و فرهنگی از نظر فراوانی دومین علت تبیین کننده مهاجرت روستا – شهر می باشند. هر چند دسته بندی عوامل اجتماعی و فرهنگی بسیار مشکل است ولی مسلماً روستاییان به دلیل نبود مراکز دانشگاهی و کمبود مقاطع تحصیلی آموزش و پرورش به خصوص در مقطع متوسطه در روستاها ، به شهرها مهاجرت می کنند. همچنین منشأ مهاجرت های زنجیره ای را در دو عامل اجتماعی و فرهنگی می توان جستجو کرد، به طوری که حدود ۳۰ درصد مهاجرت های ناشی از عوامل اجتماعی و فرهنگی به واسطه تبعیت از اقوام و ارتباط با شهر (شبکه مهاجرت) صورت گرفته است. از جمله عوامل اجتماعی که با کاهش آن می توان از مهاجرت های بی رویه روستاییان به شهرها جلوگیری کرد، اختلافات محلی در روستاهاست. . عامل یاد شده حتی می تواند باعث مهاجرت های دسته جمعی روستاییان شود. عامل جمعیت شناسی که ۶/۶ درصد علل مهاجرت روستا – شهر را تبیین می کند ، می تواند با بهبود بسترهای عوامل اقتصادی یاد شده، خود به خود حذف شود. عوامل طبیعی و کشاورزی بیشتر حول محور آب و خاک می چرخد. حق نسق (آب وخاک) در جوامع روستایی از لحاظ اقتصادی، اجتماعی و غیره تعیین کننده است و نوسانات در این حق می تواند تغییراتی را در رفتار کشاورزان به وجود آورد. بنابراین، یکی از راه های جلوگیری از مهاجرت کشاورزان به جوامع شهری، تهیه زمین و آب کافی و مناسب برای این قشر روستایی است. در مجموع می توان گفت که نقش عوامل دافعه روستایی در مهاجرت روستا – شهر بیشتر از سایر عوامل به خصوص عامل جاذبه شهری است. برخلاف تصور عمومی که زرق و برق شهری را عاملی مهم در مهاجرت روستاییان به شهر می داند، بررسی حاضر، نقش دافعه های روستایی را تعیین کننده تر دانسته است. به نظر می رسد که مهاجران روستا- شهر در اثر دافعه های روستایی است که مجذوب جوامع شهری می شوند نه اینکه جوامع شهری فی نفسه مجذوب کننده باشند.

پیشنهادات:

با توجه به مطالب ذکر شده، برای جلوگیری از مهاجرت بی رویه روستاییان به شهرها در ایران راهکارهای زیر قابل عرضه است:

– درک نسل جوان جوامع روستایی و سوق دادن تسهیلات و امکانات روستایی در جهت انتظارات این نسل.

-ایجاد اشتغال در جوامع روستایی از طریق کارهای جنبی غیرکشاورزی

-بالا بردن تسهیلات آموزشی در جوامع روستایی.

-بالا بردن امنیت روستاها از طریق کاهش اختلافات محلی .

-ارائه تسهیلات بیشتر برای روستاییان در جهت به کارگیری زمینهای بایر .

-ایجاد سد یا چاه های عمیق در روستاها برای تأمین آب مورد نیاز برای کشاورزی .

-کاستن از جاذبه مشاغل کاذب شهری .

-ایجاد محدودیت هایی در جوامع شهری برای اسکان افراد در حاشیه شهرها .

-ایجاد نهادی برای سازمان دهی جریان های مهاجرت (کاری که در اکثر شهرها به خصوص در چین تجربه شده است(.

 

true
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false