×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true

ویژه های خبری

true
    امروز  چهارشنبه - ۲۷ دی - ۱۳۹۶  
true
true
جایگاه دهیاری ها

جایگاه و تاریخچه دهیاری در نظام مدیریت روستایی کشور

 دهیاری مهم­ترین و جدیدترین نهادی است که در عرصه مدیریت روستایی ایران شکل گرفته است و به لحاظ جایگاه همتراز با نهاد شهرداری در شهرها می باشد و مدیریت این نهاد بر عهده شخصی به نام دهیار است. این نهاد عمومی غیردولتی به منظور اداره امور روستا به صورت خودکفا و با شخصیت حقوقی مستقل در هر روستا تأسیس گردیده است. طبق ماده واحده قانون مذکور (مصوب۱۳۷۷/۴/۱۴) به وزارت کشور اجازه داده می شود به منظور ادره امور روستاها، سازمانی به نام دهیاری با توجه به موقعیت محل با درخواست اهالی و به صورت خودکفا با شخصیت حقوقی مستقل در این روستاها تأسیس نماید. این سازمان­ها نهادهای عمومی غیردولتی محسوب می­گردند. تأسیس دهیاری­ها به هیچ وجه مانع از اقدامات و کمک­های دولت در جهت رسیدگی به عمران و آبادی روستاهای مذکور نخواهد شد. هم­چنین در این قانون سه تبصره برای تصریح و تکمیل قانون آمده است:

تبصره ۱ ـ آیین نامه نحوه اداره امور و مقررات استخدامی و مالی دهیاری­ها توسط وزارت کشور تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.

 تبصره ۲ ـ اساسنامه تشکیلات و سازمان دهیاری­ها توسط وزارت کشور با همکاری سازمان امور اداری و استخدامی کشور تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.

 تبصره ۳ ـ بودجه دهیاری­ها و اعتبارات مورد نیاز اداره امور روستا با پیشنهاد دهیار به تصویب شورای اسلامی روستا خواهد رسید.

تعریف دهیار:

جدیدترین شخصیتی است که در سال های اخیر پس از تصویب  «قانون تأسیس دهیاری‌های خودکفا در روستا های کشور» برای اولین بار در سال ۱۳۷۵ پای به عرصه مدیریت روستایی کشور نهاد. در این قانون مسوولیت اجرایی مدیریت روستایی بر عهده مقامی با عنوان «دهیار» گذاشته شده که از سوی شورا برای مدت چهار سال انتخاب می شود.

یکی از مباحث مهم پایداری نهاد دهیاری، ویژگی­های دهیار به عنوان مدیر روستا است. دهیار بایستی دارای خصوصیات عام و خاص و مهارت ها و توانمندی های مدیریتی برای انجام وظایف محوله به عنوان مدیر اجرایی روستا باشد. به­طورکلی می­توان ویژگی­هایی برای دهیار متصور شد:

 «ایجاد اعتماد متقابل با مردم روستا، منظم و قانونمند و اشراف بر وظایف خویش و شورا، مشارکت جو و مشارکت طلب، نگرش تولیدگرایی، انعطاف پذیر در برابر مردم و شورا، پیگیر در امور روستا، اعتقاد به گفتگو و مذاکره، اعتقاد به افکار و سلیقه های مختلف»

دهیاری:

دهیاری مهم‌ترین و جدیدترین نهادی است که در عرصه مدیریت روستایی ایران شکل گرفته است و به لحاظ جایگاه همتراز با نهاد شهرداری در شهرها می باشد و مدیریت این نهاد بر عهده شخصی به نام دهیار است. این نهاد عمومی غیردولتی به منظور اداره امور روستا به صورت خودکفا و با شخصیت حقوقی مستقل در هر روستا تأسیس گردیده است. طبق ماده واحده قانون مذکور (مصوب۱۴/۴/۱۳۷۷) به وزارت کشور اجازه داده می شود به منظور ادره امور روستاها، سازمانی به نام دهیاری با توجه به موقعیت محل با درخواست اهالی و به صورت خودکفا با شخصیت حقوقی مستقل در این روستاها تأسیس نماید. این سازمان‌ها نهادهای عمومی غیردولتی محسوب می‌گردند. تأسیس دهیاری‌ها به هیچ وجه مانع از اقدامات و کمک‌های دولت در جهت رسیدگی به عمران و آبادی روستاهای مذکور نخواهد شد. هم‌چنین در این قانون سه تبصره برای تصریح و تکمیل قانون آمده است:
تبصره ۱ ـ آیین نامه نحوه اداره امور و مقررات استخدامی و مالی دهیاری‌ها توسط وزارت کشور تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.
تبصره ۲ ـ اساسنامه تشکیلات و سازمان دهیاری‌ها توسط وزارت کشور با همکاری سازمان امور ادری و استخدامی کشور تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.
تبصره ۳ ـ بودجه دهیاری‌ها و اعتبارات مورد نیاز اداره امور روستا با پیشنهاد دهیار به تصویب شورای اسلامی روستا خواهد رسید.

تعریفی از دهیاری بر اساس مصوبه مجلس:

بر اساس ماده ۵ قانون محاسبات عمومی کشور مصوب ۱۳۶۶/۶/۱مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی از نظر این قانون، واحدهای سازمانی مشخصی هستند که با اجازه ی قانون به منظور انجام وظایف و خدماتی که جنبه عمومی دارد تشکیل شده و یا می شود. فهرست این قبیل مؤسسات و نهادها با توجه به قوانین و مقررات مربوط، از طرف دولت پیشنهاد می شود و به تصویب مجلس شورای اسلامی خواهد رسید. این تعریف کاملا منطبق بر نهاد دهیاری است. دهیاری ها نهادهایی هستند که با اجازه قانون، یعنی ماده واحده ی مصوب ۱۳۷۷ ایجاد شده اند و مجوز فعالیت و تأسیس گرفته اند. نهاد دهیاری خدماتی را انجام می دهد که جنبه ی عمومی دارند و این نهاد هیچگاه هدف انتفاعی ندارد و جنبه عمومی فعالیت و خدمت رسانی دهیاری ها برجنبه خصوصی بودن شان تفوق دارد. به همین دلیل است که قانونگذار هر جا امتیاز خاصی را از نظر قانونی برای نهادهای دولتی و شهرداری ها در نظر گرفته دهیاری را نیز مشمول چنان امتیازاتی کرده است و این فرایند همچنان ادامه دارد. یکی دیگر از آثار تعریف ارائه شده در ماده ی ۵ قانون محاسبات عمومی و شمول آن بر دهیاری، حکم تبصره ی ۳ ماده ی ۷۲ قانون محاسبات عمومی درباره ی نحوه ی مصرف اعتبارات است. تبصره ی مذکور اشعار می دارد: « در صورتی که مؤسسات و نهادهای عمومی غیر دولتی دارای مقررات قانونی خاصی برای مصرف اعتبارات خود باشند می توانند اعتبارت جاری را که از محل اعتبارت منظور در قانون بودجه ی کل کشور در اختیار آنها گذاشته می شود جز در مواردی که در این قانون صراحتا برای آن تعیین تکلیف شده است طبق مقررات مربوط به خود به مصرف برسانند. در مواردی که اعتبارات موضوع این تبصره از محل اعتبارات منظور در بودجه وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی به عنوان کمک در اختیار مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی گذاشته می شود، ذیحساب دستگاه پرداخت کننده، کمک وجوه پرداختی از این بابت را با اخذ رسید موسسه دریافت کننده به هزینه قطعی منظور خواهد کرد».

 

جایگاه دهیاری ها در حفاظت از محیط زیست و توسعه سیستم مدیریت پسماندهادرچارچوب دیدگاه توسعه پایدار

 

كلیات (ابعاد و مولفه های توسعه پایدار)

توسعه پایدار در سال های پایانی قرن بیستم به عنوان یكی از مناظرات محوری جهان تقریبا همه عرصه های حیات بشری نظیر فقر، نابرابری، آموزش و بهداشت، محیط زیست و نیز صنعت و سیاست و اقتصاد و همكاری های بین المللی را تحت تاثیر قرار داد، و به عنوان گستره ای نوین با داعیه پاسخ به مسائل خطیری كه چرخه حیات و طبیعت و نوع بشر را به مخاطره افكنده است، درعصر جدید مطرح شده است. در چشم انداز پایداری، مهمترین سرمایه كشورها سرمایه های انسانی است. بدیهی است كه بالندگی سرمایه های عظیم درگرو بسترسازی و ایجاد نظام های سازمانی خواهد بود. در چارچوب نظریه توسعه پایدار، فرض اساسی آن است که توسعه می باید به گونه ای باشد که علاوه بر رفع نیازها و تقاضاهای موثر نسل کنونی، فرصت برآورده نمودن نیازها و تقاضاهای نسل های آتی را نیز تضمین نماید. از این رو پیش فرض های پایه توسعه پایدار را می توان در سه گروه امنیت محیطی و اکولوژیکی، امنیت اجتماعی و امنیت اقتصادی مورد تأکید قرار داد. بر همین اساس اجزای فرآیند پایداری توسعه روستایی عبارتند از:

 

۱- یکپارچگی اکولوژیک

۲- توسعه انسانی و رفاه اجتماعی

۳- ظرفیت سازی و توانمند سازی

۴- توسعه اقتصاد محلی

 

ابعاد محوری توسعه پایدار شامل ابعاد اقتصادی، اجتماعی، اكولوژیك (زیست محیطی ) و نهادی–مدیریتی می باشد كه در تمامی جوامع انسانی اعم از شهر و روستا می بایست این ابعاد مد نظر برنامه ریزان و سیاستگزاران قرار گیرد. در این راستا توجه به عاملان و ذینفعان توسعه نیز ایجاب می كند كه در فرایند توسعه پایدار از ظرفیت ها و پتانسیل های مردم، سازمان ها و نهادهای دولتی و حتی بین المللی نیز استفاده گردد.

 

 معرفی نهاد دهیاری

مبتنی بررویكردهای توسعه پایدار و در راستای دستیابی به چنین توسعه همه جانبه در روستاهای كشور ایجاد نهاد مدیریتی دهیاری در روستاها در دستور كار قرار گرفت. این در حالی بود كه جمعیت روستایی كشور در سال ۱۳۳۵ حدود۶/۶۸ درصد، در سال ۱۳۷۵ حدود ۷/۳۸ درصد، و در سال ۱۳۸۵ حدود ۴/۳۱ درصد(حدود۲۲ میلیون نفر) از جمعیت كل كشور را تشكیل می داد.

با شكل‌گیری نهاد دهیاری‌ها در روستاها برای اولین بار در تاریخ نظام برنامه‌ریزی كشور متولی مشخصی برای مدیریت و توسعه روستاها تعیین گردید. دهیار به پیشنهاد شورای اسلامی روستا و با حكم بخشدار انتخاب می‌گردد. بنابراین ازیك سو به واسطه شورا نهادی مردمی بوده و از سوی دیگر با آخرین سطح حاكمیت دولت در ارتباط است.

براساس ماده واحده تاسیس دهیاری‌‌های در روستاهای كشور (مصوب ۱۳۷۷)، به وزارت كشور اجازه داده می‌شود به منظور اداره امور روستاها، سازمانی به نام دهیاری وجه به موقعیت محل با درخواست اهالی و بصورت خودكفا و با شخصیت حقوقی مستقل و از نوع سازمان‌های عمومی غیردولتی تاسیس نماید. بر این اساس وزار ت كشور تا كنون مجوز تاسیس ۲۰۱۸۵ دهیاری را صادر نموده است.

‌اساسنامه، ‌تشكیلات و سازمان دهیاری‌ها در سال ۱۳۸۰ مورد تصویب هیات محترم دولت قرار گرفت كه شامل كلیات، ‌وظایف و بودجه و امور مالی دهیاری‌ها بود. ماده ۱۰ اساسنامه وظایف متعددی در ۴۷ بند برای دهیاری‌ها جهت دستیابی به توسعه پایدار مشخص نموده است. این وظایف بسیاری از امور مدیریتی،‌ خدماتی، ‌عمرانی‌ و … روستا را شامل می شود. برخی از این وظایف ذاتی بوده و مستقیما بر عهده دهیاری و برخی دیگر نیز معاضدتی و در جهت همكاری با سایر دستگاه‌های فعال در امور روستاها بوده است.

در این راستا وزارت كشور از بدو تاسیس دهیاری‌ها اقدام به برگزاری دوره‌های آموزشی مختلف (فنی،‌ حسابرسی، ‌ساخت و ساز،‌ آشنایی با وظایف و …)، تدوین و ابلاغ شیوه‌نامه ها و دستورالعمل‌ها و انتشار ماهنامه آموزشی ترویجی با شمارگان۱۵۰۰۰ ( تاكنون ۲۱ شماره)  نموده است. همچنین به منظور تقویت نیروی انسان دهیاری‌ها، ‌و به استناد ماده ۳ اساسنامه دستورالعمل نحوه درجه‌بندی دهیاری‌ها تدوین و ابلاغ گردید. براساس این دستورالعمل‌، دهیاری‌ها با توجه به شاخص ‌های جمعیت، وسعت، درآمد و موارد خاص به شش درجه تقسیم‌بندی می‌شوند و سه گروه نمودار تشكیلاتی برای آن‌ها در نظر گرفته شده است بطوریكه دهیاری‌های درجه یك و دو دارای سه پست سازمانی (دهیار، ‌واحد امور مالی و اداری، واحد خدمات و عمران روستایی) دهیاری های درجه سه و چهار دارای چهار پست سازمانی (دهیار،‌ واحد امور مالی و اداری،‌ واحد امور فنی و اجرایی،‌ واحد امور خدمات عمومی و اجتماعی ) و دهیاری‌های‌های درجه پنج و شش دارای پنج پست سازمانی (دهیار،‌ واحد امور مالی و اداری،‌ واحد امور فنی و اجرایی،‌ واحد خدمات عمومی، واحد هماهنگی امور فرهنگی- اجتماعی) هستند.

منابع درآمدی دهیاری‌ها نیز با توجه به ماده اساسنامه،‌ شامل عوارض سطح روستا، صدور پروانه،‌ وصول بهای خدمات،‌كمك‌های دولت و خودیاری اهالی می‌باشد و همه ساله از محل اعتبارات موضوع قانون تجمیع عوارض وجوهی در اختیار دهیاری ها قرا می‌گیرد كه تاكنون از محل همین اعتبارات اندك دهیاری‌ها توانسته اند در حدود ۲۱۰۰۰ پروژه خرد را اجرا نمایند.

 

نقش و اهمیت دهیاری ها در حفاظت از محیط زیست و وظایف قانونی آنها

دهیاری به عنوان نهاد عمومی غیر دولتی و متولی اداره امور روستا وظایف متعددی را در راستای تحقق توسعه پایدار و حفظ محیط زیست روستایی عهده‌دار می‌باشد. بخشی از این وظایف در قانون شوراها، اساسنامه، تشكیلات و سازمان دهیاری‌ها، قانون برنامه چهارم توسعه کشور (ماده ۶۰ و ۶۱)، قانون مدیریت پسماندها و آیین‌نامه اجرایی آن و نیز برخی از قوانین دیگر تصریح شده است. استفاده پایدار از قابلیت های طبیعی و امكانات آب و خاك در سرلوحه وظایف دهیاری در نواحی روستایی كشور در چارچوب اهداف و ابعاد توسعه پایدار قرار دارد.

اقدامات وزارت کشور (سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور) در زمینه توسعه محیط زیست روستایی و بهبود سیستم مدیریت پسماندها

با توجه به تأکیدات قانون برنامه چهارم توسعه کشور و قانون مدیریت پسماندها و آیین نامه اجرایی آن وزارت کشور (سازمان شهرداری ها و دهیاریهای کشور) اقدام به برنامه ریزی و تأمین اعتبار در راستای توسعه و بهبود وضعیت محیط زیست روستاها با تأکید ویژه بر مدیریت پسماندهای روستایی نموده است. در این ارتباط مجموعه اقدامات اساسی زیر تاکنون در سطح کشور انجام پذیرفته است:

۱-   انجام مطالعه جامع سیستم مدیریت پسماندهای جامد در سطح ۱۰ منطقه در کشور توسط مهندسین مشاور دانشگاهی. بر اساس نتایج حاصل از این پروژه میزان تولید سرانه زباله در روستاها در حدود ۵۰۰گرم در روز به ازای هر نفر می باشد. با استناد به سرشماری سال ۱۳۸۵ میزان تولید پسماندهای جامد در روستاها در حدود ۱۱۰۶۲تن در روز و در حدود ۴۰۳۷۴۵۷ تن در سال برآورد می گردد.

۲-   در حدود ۱۰۰میلیارد ریال منابع مالی در راستای توسعه طرح های مدیریت پسماندهای جامد استانی به روستاها تخصیص یافته است.

۳-   تعداد ۲۱۰۰ دستگاه خودروی حمل زباله، ۱۴۰۰ دستگاه تراكتور و ۶۵۰ دستگاه بكهو لودر در راستای مدیریت توسعه روستاها و اجرای پروژه های مدیریت پسماندها بین دهیاری‌های کشور توزیع شده است.

بر این اساس با توجه به اعتبارات تخصیصی و ماشین آلات توزیع شده تاکنون در حدود ۴۰۰۰ روستا تحت پوشش کامل سیستم مدیریت پسماندهای جامد قرار گرفته اند.

۴-   مبادله تفاهم نامه های همکاری مشترک با سازمان ملل – برنامه عمران ملل متحد- تسهیلات محیط زیست جهانی- حوزه برنامه کمک های کوچک در راستای توسعه سیستم های مدیریت پسماندها بر مبنای مشارکت های مردمی و جامعه محور.

۵-   اجرای طرح روستای پاک با همکاری وزارت بهداشت و دفتر مناطق محروم ریاست جمهوری در راستای توسعه بهداشت و محیط زیست روستایی در کشور. در این طرح به میزان ۱۳۵۰۰ میلیونریال به ۴۵ روستای تحت پوشش طرح اعتبار تخصیص داده شد.

۶-   تعداد ۱۰ دستورالعمل و شیوه نامه مختلف در راستای تکلیف قانونی و مفاد قانون مدیریت پسماندها تدوین و ابلاغ شده است. از مهمترین آنها دستورالعمل نحوه تعیین بهای خدمات، شیوه نامه تعیین دهیاری ها به عنوان ضابطین خاص قضایی و … می باشند.

۷-   برگزاری کارگاه های آموزشی متعدد و به تناوب در طی سال در دو مقطع استانی و ملی در راستای توانمند سازی علمی و اجرایی دهیاری ها در زمینه بهداشت و محیط زیست روستایی با تأکید بر مدیریت پسماندهای جامد.

 

برنامه های كلان وزارت كشور در زمینه توسعه سیستم مدیریت پسماندهای روستایی

۱-   بستر سازی و اجرای دوره های آموزشی متمركز و استانی برای مدیریت اجرایی پسماند(دهیاری ها) در روستاها

۲-   تامین منابع مالی كافی برای اجرای سیستم جامع مدیریت پسماند در روستاهای كشور با تاكید بر دفن بهداشتی پسماندها

۳-   انجام مطالعات و پژوهش های كاربردی در زمینه مدیریت پسماند برای تعیین استراتژی جامع مدریت پسماند در روستاها

۴-   تامین ماشین الات خدماتی برای اجرای سیستم جامع پسماند در روستاها

۵-   استفاده از ظرفیت های بین المللی در راستای توسعه و بهبود محیط زیست روستایی

۶-   استفاده از توانمندی های بین بخشی برای توسعه و گسترش سیستم مدیریت پسماند در روستاهای كشور

true
برچسب ها : , , ,
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false