×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

اخبار ویژه

امروز : پنج شنبه, ۶ آبان , ۱۴۰۰  .::.   برابر با : Thursday, 28 October , 2021  .::.  اخبار منتشر شده : 0 خبر
بجان کجاست و چه ارتباطی با میاب دارد؟
مهدی اختیاری میاب

بنام خدا

بجان کجاست و چه ارتباطی با میاب دارد؟ / مهدی اختیاری میاب

 

درباره نام میاب و وجه تسمیه آن بحث های متعددی در گرفته است که موضوع این مقال نیست. در نقل ها و روایت های جسته و گریخته تاریخی در خصوص میاب )و البته مرند ( نامی تکرار می شود؛ بجان!!! اما بجان کجاست؟ و چه ارتباطی با میاب دارد؟

شکل ۱ – الف) روستای میاب، استان آذربایجان شرقی، ایران

 

نخست از منظر جغرافیایی باید گفت که در حال حاضر در کشور ایران و احتمالا در سطح این کره خاکی دو نقطه و مکان مشخصا با نام میاب شناخته شده است که موقعیت آنها در گوگل ارث در شکل های زیر می توانید ببینید:

میاب یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان هرزندات شرقی بخش مرکزی شهرستان مرند واقع شده است (ویکی پدیای فار سی).

 بنا به اعلام درگاه ملی آمار، طبق نتایج آماری سر شماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران، در این روستا ۲۲۷ خانوار زندگی میکنند و جمعیت آن ۶۲۴ نفر متشکل از ۲۷۲ مرد و ۳۵۲ زن می باشد. نقطه دوم بدین نام در استان خراسان رضوی است و طبق اطلاعات ارائه شده از سوی کمیته تخ ص صی نام نگاری و یک سان سازی نام های جغرافیایی ایران میاب، روستایی است از توابع بخش چاپشلو و در شهرستان درگز استان خراسان رضوی ایران. بنا به اعلام درگاه ملی آمار این روستا در دهستان میانکوه قرار داشته و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ( ۱۷۷ خانوار) ۶۸۸ نفر بوده است. زبان مردم هر دو روستا ترکی است.

شکل ۱ – ب) روستای میاب، استان خراسان رضوی، ایران

 

و اما آیا بجان در پهنه جغرافیایی کنونی وجود دارد؟ کلمه بجان در گوگل ارث یافت نشد و نزدیکترین واژه، کلمه لاله بجان بود که روستایی است که در بخش مرکزی شهرستان ورزقان، ازومدل شمالی واقع شده است.

شکل ۲ ) روستای لاله بجان، ورزقان اهر، استان آذربایجان شرقی.

 

موقعیت میاب و لاله بجان نسبت به هم در شکل زیر مشخص شده است که نسبتا با فاصله زیادی از هم قرار دارند و بنابراین نمی تواند لاله بجان یا میاب بخشی یا تابعی از یکدیگر باشند. اما این روستا علاوه بر این که از طبیعت بکری برخوردار و به جنگل های ارسباران متصل هست، یک کاروانسرای تاریخی بنام کاروانسرای شاه عباس صفوی مابین جنگلهای برازین و لاله بجان دارد.

شکل ۳ ) موقعیت نسبی میاب و لاله بجان.

 

مرند ساکنند و نیمی از مردم روستا نام فامیلی شان » زرغان « اما بجانی ها ظاهرا طایفه ای هستند که بیشتر در روستای بجانی هست. )روستایی دقیقا بدین نام در مسیر شاهرود به مشهد و از توابع سبزوار وجود دارد.( در ویکی پدیا اطلاعاتی که منتشر شده است در خصوص این روستا از قرار زیر است:

زرغان یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان بناب بخش مرکزی شهرستان مرند واقع شدهاست.

روح الله بجانی فرزند علی بجانی اصالتاً از این روستا می باشد. که جد آنان از روستای نارداران آذر بایجان به زرغان مهاجرت میکند نام خانوادگی این قبیله ابتدا آذربجانی بود . یعنی آذربایجانی که به تدریج به بجانی تبدیل شد . (صحت این اطلاعات مورد تردید است).

شکل ۴ ( موقعیت نسبی میاب و زرقان استان آذربایجان شرقی.

همانطوری که دیده می شود فاصله زرقان و میاب نیز زیاد است و نمی توان ارتباطی بین بجان و میاب از این حیث پیدا کرد.

حالا این نخستین نام و سرنخی است که از « بجان » داریم. طایفه ای بوده اند که اکنون عمدتا در روستای زرقان زندگی می کنند و به قولی از آذربایجان و منطقه نارداران کوچیده اند.

اما لازم است که بدانیم در جمهوری آذربایجان نیز روستایی بنام زرغان هست (شکل صفحه بعد)

 

شکل ۵) روستای زرقان در جمهوری آذربایجان

ولی فاصله این مکان با نارداران بقدری زیاد است که محتملا باید زرقانی ها و بالاخص بجانی ها را کوچندگانی از زرقان آذربایجان بدانیم تا از نارداران.

شکل ۶ ( موقعیت زرغان جمهوری آذربایجان و نارداران.

پس می توان حدس زد که بجانی ها احتمالاْ طایفه ای بوده اند که از زرغان جمهوری آذربایجان به منطقه ای در حوالی مرند کنونی به هر دلیلی مهاجرت کرده اند و نام زیستگاهشان را نیز بیاد رو ستای سابقشان همان زرغان گذا شته اند و این محتمل ترین اتفاق است.

شکل ۷ ) موقعیت دو روستای زرقان نسبت به هم.

اما مطابق ادعایی که آقای اصغر فردی (یکی از پژوهشگران فرهنگ و ادبیات آذربایجان) در یکی از نوشته های غیر رسمی شان کرده اند، ظاهراَ» حاجی میرزا احد آقا بجانی «معلم قرآن آقای فردی بوده که در صحبت هایش از رو ستای میاب و شخصی بنام» ملانوروز «سخن بمیان آورده است. تا بدین جای کار نمیتوان ارتباط خاصی بین بجان و میاب برقرار کرد . اما نقلهای نیمه تاریخی که رد پای آنها در نقلهای بزرگان و معمرین روستا داریم از شخصیتی بنام بجان حکایت می کند. نقلی که در وبسایت روستای میاب در معرفی وجه تسمیه چرمیش آمده و از نظر ما این متن دارای اشکالات اساسی است. با این حال این تنها نوشووته نه چندان مطمینی اسووت که ارتباطی بین بجان و میاب برقرار می کند و تایید آن واقعا کار سووخت و احتمالاَ بی فایده ای باشد.

 

و اما راجع به دشت چرمیش که اشاره شد( چر + میش) که این کلمه ریشه فارسی دارد یعنی چراگاه میش. به گفته اهالی این دشت پهناور روزگاری چراگاه گله های گاو و گوسفند شخص خیر و نیکوکاری به نام » بجان «بوده است و قبر این شخصیت در ضلع جنوب شرق دشت چرمیش واقع است که پیر مراد اهالی روستاهای اطراف از قبیل : هرزندات، بابرتین و میاب و میزاب بوده است .

بجان به بخشندگی و گذشت مشهور بوده است گویند بر اساس قحطی و خشکسالی تمام احشام و دارایی او از بین میرود و اهالی اطراف به او پیشنهاد گاو چرانی میدهند و او از این پیشنهاد و نمک نشناسی رنجیده خاطر و دلشکسته میشود و از روزگار خود اینگونه شکوه میکند :

بجانا دئدیلر گل گت ناخیرا                           بجان بیل باغلامازدی یوزیوک تاخیلا

بجان بودر دیلن اؤلجک اولدی                      چرمیشین دؤزونده قالاجک اولدی

 

به بجان گفتند بیا برای ما گاو چرانی کن         زمانی که بجان به هزاران تن کمر نمیبست

بجان با این درد مردنی شد                        و در پهن دشت چرمیش ماندنی شد

و اینک دشت چرمیش و املاک بجان بصورت اوقافی چراگاه و محل کشت و کار مردم اطراف شده است.

(نقل از وبسایت روستای میاب؛بدون ذکر نام نویسنده) .

تنها می توان یک چهارپاره نقل شده در فوق را ملاک قرار داد و ارتباطی بین بجان و چرمیش و سپس میاب برقرار نمود ولاغیر. در مختصر تحقیقی که در این جا بعمل آمد، هیچ ارتباط موثق و تاریخی در خصوص این شخصیت بدست نیامد. حتی برر سی های اینجانب از دو ستی عزیز که نام فامیلی اش بجانی و ساکن رو ستای زرقان بود، نیز اطلاعات چندانی در اختیار نگذاشت جز این که عنوان نمود بجانی های ساکن زرقان معتقدند که مهاجرند و از جایی دیگر آمده اند و در روستایشان سه قبرستان قدیمی وجود دارد که احتمالا رازهای ناشناخته ای در مورد بجانی ها را با خود داشته باشند.

 

جمع بندی

 

یادداشت تلگرامی آقای فردی و اشاره اش به میاب و بجان بهانه ای برای این تحقیق شد. نتیجه این که چندان ارتباط مشخصی بین بجان و میاب نمی توان متصور بود. بخصوص که به مقاله نو شته شده درباره وجه تسمیه میاب نیز ایرادات اسا سی وارد است که آنها در مقاله ای قبلا نوشته بودم. ولی این سفر تاریخی – جغرافیایی ما را بجایی برد که » بجان «و» بجانی « ها را در موطن اصلی شان جستجو کنیم؛ در زرغان جمهوری آذربایجان و در زرغان استان آذربایجان شرقی.

خدا را چه دیده اید؟ احتمالاَ برای بررسی دقیقتر، این سفر ما را به روستای زیبای لاله بجان در اهر ببرد …

 


سخن این مقاله در خصوص شخصیت ملانوروز و حضور تاریخی آن نیست. نقل آقای فردی ایشان را فردی در دوره شاه عباس صفوی معرفی کرده که ظاهرا به توصیه ایشان چشمه ای بنا کرده و در واقع روستای میاب را ایجاد نموده است. این نقل تاریخ روستای کنونی میاب را تا زمان صفویان می برد. گذ شته از آن نام ملانوروز با چ شمه و مسجدی ماندگار ا ست که کمابیش مهمترین و زنده ترین هویت کنونی رو ستای میاب است.

مهدی اختیاری میاب

تهران – ۱۷ فرودین ۹۶

 

 

برچسب ها : , ,

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.